Tenkis Davası ve Mirasta Saklı Pay

AS-FA Hukuk Bürosu olarak bu yazımızda, uygulamada sıkça karşılaşılan miras hukuku uyuşmazlıklarından, Tenkis Davası ve Mirasta Saklı Pay konusunu aktardık. Tenkis ne demek? Mirasta tenkis davası nedir? Şartları nelerdir? Tenkise tabi olan ve olmayan tasarruflar nelerdir? gibi birçok sorunun cevabını aktardık. Aktardığımız bilgi ve görüşler bir kaynak teşkil etmekle birlikte yol gösterme amaçlıdır. AS-FA Hukuk Bürosu olarak danışanlara hak kayıplarının yaşanmaması amacıyla, alanında uzman avukatlardan hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti almalarını öneriyoruz. Büromuz, miras uyuşmazlık ve davalarına ilişkin avukatlık, arabuluculuk ve danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.

Bu yazı Avukat Ufuk ALABUCAK tarafından kaleme alınmıştır.

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis, kelime anlamı ile “eksiltmek, azaltmak, indirmek” manalarına gelir. Tenkis davası; saklı pay sahibi mirasçıların saklı paylarına yönelik tecavüzün ve dolayısıyla mağduriyetin giderilmesi, miras bırakan tarafından yapılan ve saklı pay sahiplerinin hak kaybı yaşamasına neden olan tasarrufun yasal sınırlar çerçevesinde düzenlenmesi amacıyla açılan miras hukuku davasıdır.

Tenkis davası 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 560. maddesinde düzenlenmiştir:

“Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.”

Tenkis davası ile saklı paylı mirasçıların saklı payı korunur.Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisi için dava açabilmektedir. Muris (miras bırakan kişi) hayattayken tenkis davası açılamaz. Tenkis davası ancak  murisin yaşamını yitirmesi halinde gündeme gelebilir.

Saklı Pay Nedir?

Murisin mirası üzerindeki tasarruf özgürlüğüne, miras hukuku düzenlemeleriyle, belirli sınırlandırmalar getirilmiştir. Saklı pay da bu sınırlandırmalardan biridir. Türk miras hukukuna göre mirasbırakan mirasçıları sebepsiz yere mirasın tamamından mahrum edemez. Saklı pay, murisin belirli yakınlarının miras üzerinden sahip oldukları ve muris tarafından mirasçılıktan çıkarma şartları oluşmadıkça mahrum bırakılamayacakları hakka denir.

Türk Medeni Kanunu’nun 506.maddesine göre saklı paylar şu şekildedir;

  • Miras bırakanın altsoyu yani çocukları, torunları vs. için miras payının yarısı,
  • Miras bırakanın anne ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
  • Miras bırakanın eşinin saklı pay oranı belirlenirken hangi zümre ile beraber mirasçı olduğuna göre değişiklik göstermektedir. Sağ kalan eş, altsoy yahut ana ve baba ile birlikte mirasçı olursa yasal miras payının tamamı, diğer hallerde ise yasal miras payının dörtte üçünü alır.

Miras bırakanın kardeşleri de saklı pay sahibi mirasçılardan kabul edilmekteydi; ancak, miras hukukunda yapılan yeni düzenlemeler sonucunda murisin kardeşlerinin saklı pay hakkı ilga edildi. İşbu değişiklik 10.5.2007’de yapıldı. Hemen belirtelim ki; söz konusu tarih öncesi ölümlerde, bu tarihten sonra açılan tenkis davalarında kardeşlerin saklı pay hakkı dikkate alınır

Yasal Miras Payları ve Saklı Pay Oranları
Yasal Miras PayıSaklı Pay Hakkı
1.     Zümre | Alt soyTerekenin 3/4’üTerekenin 3/8’i
2.     Zümre | Anne – baba ve onların alt soyuTerekenin 1/2’siTerekenin 1/8’si
3.     Zümre | Nene – dedeler ve onların alt soyuTerekenin 1/4’üSaklı pay hakkı yoktur.
1.     Zümre ile beraber terekenin 1/4’ü1.     Zümre ile birlikte terekenin 1/4’ü
2.     Zümre ile birlikte terekenin 1/2’si2.   Zümre ile birlikte terekenin 1/2’si
3.     Zümre ile beraber terekenin 3/4’ü3    Zümre ile birlikte terekenin 9/16’sı
Kimse hayatta değilse terekenin tamamı

Tenkis Davası Şartları

Tenkis davasının açılabilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Bunlardan birincisi miras bırakanın, mirasçıların saklı payını ihlal edecek tasarruflarda bulunmasıdır. İkincisi ise, mirasçıların saklı paylarını elde edememiş olmasıdır.

Tenkise Tabi Olan Tasarruflar Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu Madde 565 :

Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir:

  1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
  2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
  3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
  4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.

Tenkise tabi tasarruflar, emredici biçimde TMK m.565’te düzenlenmiştir. Kanunda düzenlenmemiş olan sağlar arası tasarruflar ivazsız olarak yapılsa bile tenkise tabi değildir. Tenkise tabi olmayan tasarruflar uygulamaya bakıldığında aşağıdaki örnekler ile sıkça karşılaşılmaktadır:

  1. Adetler gereğince verilmiş olan armağanlar
  2. Miras bırakanın ölümden önceki 1 yıldan daha önce yapmış olduğu bağışlar
  3. Ahlaki ödevin yerine getirilmesi amacıyla verilen şeyler
  4. Kazanılmış haktan feragat edilmesi
  5. Eşler arasındaki mal rejiminden kaynaklanan alacaklar

Tenkis Davası Kimler Tarafından Açılabilir?

Tenkis davası saklı paylı mirasçılar tarafından açılabilir. Saklı payını elde eden mirasçılar tenkis davası açamaz.

Türk Medeni Kanunumuzun 560. maddesine göre tenkis davası, saklı payının karşılığını alamamış olan saklı pay sahibi mirasçılar tarafından açılabilir.

TMK Madde 560

“Saklıpaylarınınkarşılığınıalamayanmirasçılar,mirasbırakanıntasarrufedebileceğikısmıaşantasarruflarınıntenkisinidavaedebilirler. Yasalmirasçılarınpaylarınailişkinolaraktasarruftayeralankurallar,mirasbırakanınarzusununbaşkatürlüolduğutasarruftananlaşılmadıkça,sadecepaylaştırmakurallarısayılır.”

Türk Medeni Kanunumuzun 562. maddesine göre mirasçıların alacaklıları ve iflas idaresi de şartların mevcut olması halinde tenkis davası açabileceklerdir.

TMK Madde 562

“Mirasbırakan,tasarrufedebileceğikısmıaştığında,saklıpayızedelenenmirasçı,iflâsıhâlindeiflâsdairesininveyamirasıngeçtiğitarihtekendisinekarşıellerindeödemedenacizbelgesibulunanalacaklılarınihtarınarağmentenkisdavasıaçmazsa,iflâsidaresiveyabualacaklılar,alacaklarınıneldeedilmesiiçingerekliolanorandavemirasçıyatanınansüreiçindetenkisdavasıaçabilirler. Mirasçılıktançıkarılanınçıkarmatasarrufunaitirazetmemesidurumundadaiflâsidaresiveyaalacaklılar,aynıkoşullarlatenkisdavasıaçabilirler.

Tenkis Davası Açma Süresi

Tenkis davası, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.571’de hak düşürücü süreye tabi kılınmıştır.

TMK Madde 571

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar.

Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.”

Maddeden de anlaşılacağı üzere 1 ve 10 yıllık süreler söz konusudur. Bu süreler hak düşürücü süre niteliğindedir.Tenkis davası zamanaşımına bağlı bir dava değildir.

Tenkis Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Türk Medeni Kanununun 576.maddesine göre yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri (ikametgâh) mahkemesidir. Görevli mahkeme ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2/1 maddesi uyarınca Asliye Hukuk Mahkemeleridir.